28/07/2014

Dañs Vañch An Noan

Salud dec'h.

Ar wech diveañ oa kaos amañ hi-mañ ga Jean Lallour, deus Plourac'h, deus ar gavotennou. Med bremañ vo kaojeet deus un dañs-all, dañs Vañch An Noan. Traou neus da gontañ war an dra-he 'vel-just, mersi bras dahoñ!



Me ma kalz deuh ma zud oa deus Bolazeg petramed deus Lohueg

- Ya, beñ ya (a-)benn ar fin

Pé vije un eured pe pé vije un dennadeg-pato, gan Agnès toud-ar-jeu vije dañset dalc'hmad, beñ a (e)n-om veske kalz an dud assames. Bon me ma kalz dud deut deus Plourac'h, deut deus Skrigneg. Sell, ar re na disket dañsal ba Skrigneg ree dañs Plourac'h hag oa kalz ba Skrigneg hag a ree dañs Plourac'h. Un' oa deja, (e)vid kontañ deusontañ, Vañch An Noan ! Vañch An Noan, un devezh oan aet da wel Émile Foll 

- Ya

Hag mougour Émile, Émile oa ur maout ! Kar goûd a res petar é ur maout

- Ya, an heñi é mad kwa, barreg

An (hi)ni gwellañ !

- Ya, barreg da zañsal kwa

Ya, ya koulz ba'r gavotenn, ba'r c'han, ba'r gourin

- Ya, ha da gontañ traou (iv)e

Ha da gontañ traou, ya kar un teod mad neus

- Ya, ya ya ha kontañ ra braw !

Ya ha kontañ ra braw. Boñ beñ skeud-se mad oa toud an traou-se med, plij a ree ar merc'hed koant dahoñ (iv)è hañ ha se n'é ket un defo é !

- Nann, nañ-nann, n'é ket

Sell, pa oan aet da wel Émile ha oa (e)n-em ga(v)et o kontañ deuh an dra-he, oan aet da weled (a)nahoñ (e)vid kaoud ur bladenn oa gwraet ga Yann Thomas ha Francine Fer (e)vid lak anehe war ur CD. Hag pé 'h een da wel Émile, ahe oa sur, vije kontet deuh ur gavotenn ha vije dañset. Ha barzh ti Émile ma gwraet un dañs, gwraet un dañs montagne, dañs Uhelgoat. Sell ma gwraet ken oa da finissañ ma gwraet dañs Kalaner, dañs rejïon Kalaner, ha pa na gwelet (a)ha(n)on 'h o(be)r an dañs na laret din :

- « Hezh é dañs Vañch An Noan »
- « Vañch An Noan » laran dahoñ « Piw é Vañch An Noan ? »
- « Med n'oun ket kap da lared dit, lar din, piw é »

- Ah un hano oa med...

Med un hano oa !

- « Ha Vañch An Noan med hezh oa koshoc'h (e)viton-me, » na laret « med n'oun ket kap da lared piw é »

Ha bet oa Émile, ahe ma kestionet (a)nahoñ war an dra-he hag a mamp telefonet da Valentine ha goullet (a-)zigan Valentine

- « Ah ya ! » Lar din « me meus bet aneet Vañch An... bet klêt kont tamm Vañch An Noan med, n'anean ket (a)nahoñ »
- « Ah, n'anees ket (a)nahoñ » Laran dehi

Bon me ha ma ket aretet ahe, kontinüet ma

- Da glask kwa

Da glask. Ha klasket ma ha ka(v)et a meus !

- Ah, (a-)benn ar fin ya !

Ya, (a-)benn ar fin ma gouïet la (a)r re-he anee toud Vañch An Noan (e)vel, koulz (e)vel aneign (a)han(o)n-me med nagn ket soñj deusontañ, heñ.

- Ha peta oa neuhe ?

Ma gouïet (a-)zigante deus ur plac'h ha' oa sa(v)et gan Vañch An Noan pad ar bresel

- A oa sa(v)et gantoñ ?

Ya. Ya, errüet oa, tad-hi oa prisoniad hag he mamm oa klañw

- Ha neuhe 'h a-hañw d'o(be)r an tad dahoñ

Ha na ur breur, na ur beur-ell ha oagn sa(v)et gan Vañch An Noan barzh Skrigneg, barzh Kerviolet, tost da Genequen, matrehen oa ket pemp-kant metr deus Valentine hag a na ket joñj deusontañ, heñ !

- Oh, dijoñj vé traou hañ !

Dijoñjet oa ! Donc oa sa(v)et gan hezh ha pé oa echou ar bresel, pad ar bresel he mamm oa klañw med he mamm oa marw (a-)benn oa errüet, (a-)benn oa echou ar bresel

- Ah ! Ha oa ket deut an tad en-dro ?

An tad oa deut en-dro hag pa oa errüet en-dro ha na gouïet oa marw e wreg, na ket gouïet a-raog. Ya, na ket gouïet, oa ket bet mann e-bed, na ket gouïet mann e-bed (a-)raog ! Na ket gouïet (ne)med (e)n-om errüed war Skrigneg, pe matrehen o (e)n-om errüed ba'r gar, oa laret dahoñ. Ahe oa toud. Bon neuhen oa errüet un taol-all, Vañch An Noan na bugel e-bed, ha oa goullet (a-)zigan Vañch An Noan, na goullet (a-)zigan Vañch An Noan d'hag-heñ oa kontan da zelc'hen e verc'h. Vañch An Noan na laret

- « Ya ! Med a-gondissïon n'o ket tennet (a-)ziganin pé 'o aet bras »

Sell ar verc'h oa chomet gan Vañch An Noan, sa(v)et gan Vañch An Noan hag Vañch An Noan zo, oa ganet barzh ar blavezh mil eizh-kant p(ev)arzeg ha pe(va)r-ugent hag oa marvet barzh Traou Don, barzh Skrigneg, ba'r blavezh mil naw-c'hant dowzeg ha tr(i)-ugent. Sè se ree dowzeg ha tr(i)ugent ha c'hwec'h vanke blam da gontañ vé deus mil naw-c'hant, se ree na e(rr)i, oa aet 77-78 ans, tost da be(va)r-ugent. 

- Pé oa marw kwa

Sell, kar pé ma avañset war ar jeu oan kasset (e)tresseg ti d'Éliane, an (hi)ni oa sa(v)et gantoñ. Sell gan honn(e)zh kar be meus (a)nehi war un disk ahe his-se ha kontañ, pa ma ka(v)et Émile Foll. Sell ar mod-sen oan gontañ deus tamm Vañch An Noan, Vañch An Noan, herve, añfeñ herve na laret Émile Foll din a ree dañs bro-Kalaner, hag Émile Foll ha ur forz re-all den oajet dahoñ kar Émile Foll zo ganet barzh ar blavezh mil naw-c'hant dow war'n-ugent ha kalz deuh ar re blavejou gantoñ oa Jean Skouarnec, oa Guyomard, oa Marie Toullec honn(e)zh so bet aneet, Marie Fayard kar honn(e)zh na (e)n-om okupet deuh ar c'heseg barzh Lokmaria-Berrien. Bon, donc pen (e)n-om ga(v)en war Marie Fayard, Marie Toullec med, d'he hano plac'h yowank oa Marie Toullec, oan errüet barzh ti François Garidel, barzh Uhelgoat. Marie oa fetañ e 75 ans ha François oa fetañ e 80, ha oan pedet d'ond ene. Hag barzh ene oa, ur plac'h oa dimeet d'ur breur da Varie Toullec, ha hoñ oa deus Skaer hag a na c'hoant da zisken ar gavotenn. Wei ! Ur serten oad, matrehen pemp pe c'hwec'h la ha tr(i)-ugent deja pe tost da se. (A-)benn, set' peta ma gwraet (ne)med mond war an hent tri pe be(va)r assames ganti ha disken gavotenn Skrigneg dehi, pe gavotenn Uhelgoat. Sell pé oan tiskiñ ar gavotenn dehi ha Marie na laret din :

- « Me » lar din « me n'é ket honn(e)zh é ma gavotenn kentañ meus disket »
- « Hañ Marie ! Te fa ket disket honn(e)zh ? »
- « Nann »
- « Med, gwir é Marie, te oa deus tal Pont-Troël, deus ar Chloître, ha te 'h a da, añfeñ gredon feus disket ar gavotenn ha ha memes me h o(be)r, sell 'h es da zañsal un tamm bihen da wel peta res »

Sell, hi na disket gavotenn Kalaner ha oa toud an ekip war Skrigneg hag a ree gavotenn Kalaner med, ne ouïent ket la reegn gavotenn Kalaner

- Ha grede dehe oa gavotenn ar vro amañ kwa

Nann, n'é ket tre ar mod-se. Kar (e)n-om gontañ gan Émile Foll pa noa laret din deus ar gavotenn, lar Vañch An Noan  ree honn(e)zh ha pa misemp c'hoant d'o(be)r un tamm trous lar a vise laret :

- « Ale ! Dañs Vañch An Noan ! »

- Ha dañs Vañch An Noan neuhe pe-sort dañs oa ?

Beñ dañs Kalaner

- Dañs Kalaner

Rejïon Kalaner

- Ah ya, ha neuhe ga re Skrigneg oa dañset dañs Fañch An Noan hag a oa dañs Kalaner

Dañs Kalaner, voilà, voilà ! Donc oa ar gavotenn rejïon Uhelgoat ha rejïon Kalaner. Med barzh rejïon Kalaner an treid 'h ant ket fermoc'h war an douar sell reegn un dañs a zo neuhe dañs ur gavotenn euh... Cheñchign o pas blame dehe d'o(be)r trous med, nes goûd peta reegn

- Med, a-ben ar fin é ur sort dañs (e)tre dow kwa ? N'é ket dañs Kalaner, n'é ket dañs Skrigneg, n'é ket dañs...

Beñ debordiñ ra war ar parroujou-all heñ

- Dañs Vañch An Noan kwa

Dañs Vañch An Noan kar pa lares gavotenn melañj un tamm bihen, Pont-Troël, barzh Pont-Troël (e)mañ Skrigneg 'h errüed, (e)mañ Poullaouen 'h errüed ha Pont-Troël normalamant zo barzh Karnoed, n'eus keme(d) an ti zo ba ar pleg goud(e) ar rinier zo deus Skrigneg, ha (e)mañ Bolazeg 'h errüed ha (e)mañ Plourac'h 'h errüed

- Med un dra memestra meus ket komprenet : Vañch An Noan, hemañ é an heñi na gwraet an dañs a vé e hano dahoñ bremañ pe...

Na ket !

- Petra na gwraet (e)vid a vefe e hano (e)vid un dañs ? Meus ket, an dra-he meus ket komprenet mad

Beñ mougour ree ket memes pas (e)vel ar re-all ha laregn dañs Vañch An Noan deus, dañs a ree mod-all

- Ya

Sell, ahe oa an dañs da Vañch An Noan. Bon bremañ (e)vel meus laret dit (e)mañ ar re-he ahe his-se, (e)mañ toud ar re-he deus ar c'host(e) ha (e)mañ Skrigneg, (e)mañ Poullaouen, (e)mañ Karnoed, (e)mañ Plourac'h ha Bolazeg 'h errüiñ ahe, ahe vije gwraet, añfeñ a vije gwraet an dow dañs kar pé (e)n-em ga(v)e tud deus an tu-mañ reegn o dañs pé ree tud deus an tu-ell reegn o zañs

- Ya

Sell, neuhe da (e)n-om gontinüiñ war Vañch An Noan me meus klasket warnañ ! Deus pelec'h teue Vañch An Noan

- Ya, ha neuhe oa gouïet pe-sort dañs oa kwa

Beñ mougour ree dañs Kalaner ma c'hoant da hoûd pe teue deus ar C'hot-d'Armor da Skrigneg petramant a oa deus Skrigneg dalc'hmad

- Med matresse oa un dañs dahoñ e-hun (iv)e ? Oa ket ?

Oa ket ! Donc pé meus klasket warnañ, Vañch An Noan oa ganet barzh Skrigneg hag be oa re-all deuh e dud oa ganet barzh Skrigneg. Med (e)n-ur hond ha mond war ar blavejou mil seizh-kant un dra menneket a oa un (a)nehe ha' oa ganet barzh Plourac'h

- Plourac'h

Tost, tost, barzh Kalaner ???????

- Med daw é klask pell heñ memestra !

Voilà, aet oan da glask pell. Med heñ oa dimeet da un' deus Skrigneg, d'un' c'hwezeg la na bet renket kaoud un dispañs (e)vid be eureujet, mougour oa re yowank ar plac'h. Sè heñ oa deut da Skrigneg neuhen med, tud hezh a-raog a oa deut deus Karnoed, deus Coat Ar Pont

- (E)vid an hanoiou mé poan a-wechou...

Ya. Ya, ya med me lar dit deus Coat Ar Pont oa deut

- Karnoed é

Ya, hag ahe his-se barzh ahe ma renket aretiñ, ma ket gallet mond müioc'h, ahe oan errüet war Jean An Noan a oa dimeet bla mil c'hwec'h-kant un' war'n-ugent, gav din, da un' deus Coat Ar Pont

- Pfou, ha peus ka(v)et ken pell-te ?

Med heñ ma ket gallet goûd. Ya, memes voien zo din-me da zisko ur paper dit br(o)maig deus ar petra deusontoñ. Sell, ar mod-se me ma klasket warnañ mougour oan kontestet, kontestet un tamm bihen war ma gavotenn me ma laret :

- « Me meus disket ar gavotenn ar mod-se ha 'h a da wel penoñs ree ar re-all deus an dro »

- Med, un dra bennaket d'echüiñ ga Vañch An Noan memestra pugur oain choñjal ba... Med pe-sort mod é deut hemañ da lak, (a-)benn ar fin, un dañs hag a vé é hano dahoñ, d'an dañs-mañ kwa ?? Pugur oa brud war'nahoñ pe, peta oa ?

Beñ Vañch An Noan glee be un dañser mad  

- Ah ! An dra-he oa kwa, ha neuhe neus eñflüañset kalz tud kwa

Oa eñflüañset gan kalz a dud. Be zo un tamm-kreis, memes laregn, bremañ laregn Jean An Noan med, Vañch An Noan oa, zo emm ganin da reiñ ar breuvenn din deusontañ war un DVD ahe his-se, ba an tamm-kreis a laregn

- « Laezh ma c'hawr 'o rôet d'ar bugel Vañch An Noan »

Sell, gwel a res me zo bet klask traou pell pell

- Pell pell pell (e)vid goûd, be sur deus pezh a lares-te

Ya (e)vid be sur deusontañ, voilà. Me, me blij din pé ran-me un dra menneket be sur deus pezh a laran hag kontinüiñ a ran war an dañs ar memes-mod popred gan be sur deus pezh a laran ha diskiñ ran d'an dud ar pezh a laran !

­- Ar pezh out sur deusountoñ

Ar pezh on sur deusontañ, heñ ha se zo kaos ar mod-se an-heñi (e)mañ ar jeu donc deus ar Menez Meur beñ me meus kontinüet het-ha-hed ha kontinüet...

- Med neugn ket re boan da gompren memestra toud an traou-mañ ?

Toud an traou zo braw da gompren pa ouïes (a)nehe kar honn(e)zh eviton-me a zo ur gavotenn ha den e-bed ha neus gallet dekomposiñ (a)nehi hag a nagn kasset (a)nehi in pemp-ha-c'hwec'h med, braw oa kass anehi in pemp-ha-c'hwec'h mougour gavotenn Kereis oa e tri-ha-pevar ha gavotenn Fissel zo en pevar-ha-pemp

- Ya

Ha le Kost-ar-C'hoat zo en pevar-ha-pemp (iv)è memes-mod !

- Ya

Heñ sè oa braw lar lar homañ oa pemp-ha-c'hwec'h

- Ya, ha un'-all c'hoazh

Ya med, plass be pemp-ha-c'hwec'h barzh a zo ar fla barzh

--------------------------
Hag amañ da-heul un tamm deus istor Vañch An Noan ha heñi e dud (un tri-c'hant la mennaket!)
------------

- Le Noan Fanch (François) oa ganet barzh Ty-Meur d'ar 26.01.1894 ha dimeet ga Marie François Jointré barzh Skrigneg d'an 08.07.1921, marvet oa d'an 22.12.1972 barzh Skrigneg da 78 la. Mab Pierre Le Noan oa

- Le Noan Pierre oa ganet barzh Skrigneg d'an 22.08.1859 ha dimeet ga Anne Le Sergent barzh Skrigneg d'an 08.06.1890. Mab François-Marie Le Noan oa

- Le Noan François-Marie oa ganet barzh Skrigneg d'an 28.02.1821 (broussec) ha dimeet ga Marie-Jeanne Guéguen barzh Skrigneg d'ar 16.09.1845, marvet oa d'an 01.05.1888 barzh Skrigneg. Mab Yves Le Noan oa

- Le Noan Yves oa ganet barzh Plourac'h, ba Penvern, d'an 09.01.1785 ha dimeet ga Anne Jaffrenou barzh Skrigneg d'an 19.02.1814, marvet oa ba'r blavezh 1845 barzh Skrigneg. Mab Maurice Le Noan oa

- Le Noan Maurice oa ganet barzh Karnoed ba Koat ar Pont Largoat d'an 11.07.1748 ha dimeet ga Hélène Olivier barzh Plourac'h d'an 23.11.1772, marvet oa d'ar 25.01.1803 barzh Plourac'h. Mab Jean Le Noan

- Le Noan Jean oa ganet barzh Karnoed ha dimeet ga Corentine Pezron d'an 22.02.1724, marvet oa ba'r blavezh 1772

Pajennou bet lennet / Pages lues

Piw oun ? / Qui suis-je ?